ಆರ್ಥಿಕ ಮಹಾ ಜಿಗಿತ: ವಿಕಸಿತ ಭಾರತದ ಕನಸು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವದ ಹಾದಿ

ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಮಂದಗತಿಯ ನಡುವೆಯೂ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ವೇಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆಂತರಿಕ ಬೇಡಿಕೆ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹೂಡಿಕೆ ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಸೇವೆಗಳ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ಭಾರತವು ಜಾಗತಿಕ ಜಿಡಿಪಿ (GDP) ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.

1. ಐಎಂಎಫ್ (IMF) ವರದಿ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ?
ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ (International Monetary Fund – IMF) ತಾಪಮಾನ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಮುನ್ನೋಟದ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತಕಂಠದಿಂದ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದೆ.

ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕತೆ: ಜಗತ್ತಿನ ಬೃಹತ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಪೈಕಿ ಭಾರತವು ೬.೪% ರಿಂದ ೭% ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ವರ್ಷಿಕ ಪ್ರಗತಿ ದರವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಜಿಡಿಪಿ ಮುನ್ನೋಟ: ಜಾಗತಿಕ ಮಂದಗತಿ, ಹಣದುಬ್ಬರ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಗಳಿದ್ದರೂ ಭಾರತದ ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಹಕರ ಬೇಡಿಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಖರೀದಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸಮಾನತೆ (PPP): ಖರೀದಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಭಾರತವು ಈಗಾಗಲೇ ವಿಶ್ವದ ೩ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿದೆ.

2. ಭಾರತವು ಜಗತ್ತಿನ 3ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಲಿದೆಯೇ?
ಹೌದು. ಜಪಾನ್ ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನಿ ದೇಶಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ, ನಾಮಿನಲ್ ಜಿಡಿಪಿ (Nominal GDP) ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ 3ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರುವುದು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ.

ಸಂಭವನೀಯ ಕಾಲಾವಧಿ: ಐಎಂಎಫ್ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಮುನ್ನೋಟಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು 2027-28ರ ವೇಳೆಗೆ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌ಗಳನ್ನು ದಾಟಿ $5 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಶ್ವದ 3ನೇ ಬೃಹತ್ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಲಿದೆ.

ಮುಖ್ಯ ಚಾಲಕ ಶಕ್ತಿಗಳು: ಸತತ ಉತ್ಪಾದನಾ ಯೋಜನೆಗಳು (PLI), ಯುವ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ, ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪಕ ಬೆಂಬಲ.

3. ಭಾರತ ಯಾವಾಗ ‘ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶ’ (Viksit Bharat) ಆಗಲಿದೆ?
ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ “ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ @ 2047” (Viksit Bharat @ 2047) ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಕಾರ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಶತಾಬ್ದಿ ವರ್ಷವಾದ 2047 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.

4. ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರ ಕೊಡುಗೆಗಳು
ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಪ್ರಮುಖ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ದೇಶದ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಹಾಗೂ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿವೆ:

ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು UPI: ಯೂನಿಫೈಡ್ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ (UPI) ಉದ್ಯಮ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ನಗದು ರಹಿತ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ದಾಖಲೆ ಬರೆದಿದೆ.

ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ (GST): ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಏಕರೂಪದ ತೆರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದು ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.

Make in India & PLI ಯೋಜನೆಗಳು: ದೇಶಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿ, ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್, ಫೋನ್ ಮತ್ತು ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ (PM Gati Shakti): ಹೈವೇಗಳು, ರೈಲ್ವೆ (ವಂದೇ ಭಾರತ್), ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಬಂದರುಗಳ ಆಧುನಿಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ.

ಜನಧನ್-ಆಧಾರ್-ಮೊಬೈಲ್ (JAM Trinity): ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ನೇರ ನಗದು ವರ್ಗಾವಣೆ (DBT) ಮೂಲಕ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ತಡೆ ಒಡ್ಡಲಾಗಿದೆ.

5. ಭಾರತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶವಾದಾಗ ಕಾಣಬಹುದಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು

ತಲಾ ಆದಾಯದ ಏರಿಕೆ: ನಾಗರಿಕರ ಜೀವನಮಟ್ಟ, ಖರೀದಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹಾಗೂ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಏರಿಕೆಯಾಗಲಿದೆ.

ವಿಶ್ವದರ್ಜೆಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ: ಹೈಸ್ಪೀಡ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇಗಳು, 6G ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಲಭ್ಯವಾಗಲಿದೆ.

ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ: ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಸಿಗಲಿವೆ.

ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ: AI, ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಮತ್ತು ಗ್ರೀನ್ ಎನರ್ಜಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಪ್ರಪಂಚದ ಮುಂಚೂಣಿ ದೇಶವಾಗಲಿದೆ.

ಈ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಲಾಭವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರು ಪಡೆಯುವುದು ಹೇಗೆ?
ದೇಶ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ವ್ಯಕ್ತಿಗತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು:
ಈಕ್ವಿಟಿ ಮತ್ತು SIP ಹೂಡಿಕೆ: ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಲಾಭ ಪಡೆಯಲು ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಮ್ಯೂಚುವಲ್ ಫಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (Index Funds, SIP) ದೀರ್ಘಾವಧಿಗೆ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವುದು ಸೂಕ್ತ.
ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ (Upskilling): ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI), ಡೇಟಾ ಸೈನ್ಸ್, ಗ್ರೀನ್ ಎನರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನುಫ್ಯಾಕ್ಚರಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್ & ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ: ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರೀಕರಣವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ ಸೇವಾ ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯಮ ಆರಂಭಿಸುವುದು. ಭಾರತವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಆರ್ಥಿಕ ಪಥದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಜಾಗತಿಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಯೋಜನಾಬದ್ಧ ಹೂಡಿಕೆ ಹಾಗೂ ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ ದೇಶದ ಈ ಆರ್ಥಿಕ ಜಿಗಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನೂ ನೇರ ಪಾಲುದಾರನಾಗಬಹುದು.

 

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಭಾರತವು, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. 1947 ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಅಂದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಪಿಮುಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ದೇಶದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿರದೆ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹಿತ ಕಾಯುವ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುವಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಜಾಗತಿಕ ಸಂಪತ್ತಿನ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಕಂಗಾಲಾದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ
18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಮೊಘಲರ ಆಡಳಿತದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಜಾಗತಿಕ ಜಿಡಿಪಿಯಲ್ಲಿ (GDP) ಭಾರತದ ಪಾಲು ಸುಮಾರು 24% ರಿಂದ 25% ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರತವನ್ನು ತೊರೆದ 1947 ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಪಾಲು ಕೇವಲ 3% ರಿಂದ 4% ಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿತ್ತು. ಶತಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಪತ್ತು ಹೇಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಖಜಾನೆಗೆ ಹರಿಯಿತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

ಸಂಪತ್ತಿನ ಸೋರಿಕೆ (Drain of Wealth) ಮತ್ತು ಶೋಷಣಾ ನೀತಿಗಳು:
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿಂತಕ ದಾದಾಬಾಯಿ ನೌರೋಜಿಯವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ “ಸಂಪತ್ತಿನ ಸೋರಿಕೆ” (Drain of Wealth) ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡಿತು. ಭಾರತದ ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಫಲವಿಲ್ಲದೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವೇತನ, ಪಿಂಚಣಿ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿನ ಸೇನೆಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸಹ ಭಾರತದ ಬೊಕ್ಕಸದಿಂದಲೇ ಭರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಸ್ವದೇಶಿ ಉದ್ಯಮಗಳ ನಾಶ: ಭಾರತದ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೈಮಗ್ಗ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ತಮ್ಮ “ಒನ್-ವೇ ಫ್ರೀ ಟ್ರೇಡ್” (One-way Free Trade) ನೀತಿಯ ಮೂಲಕ ನಾಶಪಡಿಸಿದರು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಿಂದ ಬಂದ ಯಂತ್ರನಿರ್ಮಿತ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಸುಂಕವಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಬಟ್ಟೆಗಳ ಮೇಲೆ ಭಾರೀ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.

ಕೃಷಿಯ ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣ: ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳ ಬದಲು ಹತ್ತಿ, ಸೆಣಬು, ನೀಲಿ (Indigo) ಮುಂತಾದ ನಗದು ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ರೈತರನ್ನು ಬಲವಂತಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆಹಾರ ಅಭಾವ ಉಂಟಾಗಿ, 1943 ರ ಭೀಕರ ‘ಬಂಗಾಳ ಕ್ಷಾಮ’ದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಮೃತಪಟ್ಟರು.

ರೈಲ್ವೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸುಳ್ಳು
ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಎಂಬ ವಾದವಿದೆಯಾದರೂ, ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶ ಭಾರತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಯಿಂದ ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಬಂದರುಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಬೇಗನೆ ಸಾಗಿಸಲು ಮಾತ್ರ ರೈಲ್ವೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

1947 ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕಳಪೆಯಾಗಿದ್ದವು:
ಸಾಕ್ಷರತಾ ದರವು ಬರೀ 12% ರಿಂದ 16% ರಷ್ಟಿತ್ತು.

ಸರಾಸರಿ ಆಯುಷ್ಯ ಕೇವಲ 32 ವರ್ಷಗಳು ಮಾತ್ರವಿತ್ತು.

ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 80% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ತೀವ್ರ ಬಡತನದ ರೇಖೆಯ ಕೆಳಗಿದ್ದರು.
1947 ಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೃತಸ್ತಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಆ ಎಲ್ಲಾ ಕರಾಳ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಧೃತಿಗೆಡದ ಭಾರತೀಯರು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಶೂನ್ಯದಿಂದ ಬದುಕನ್ನು ಕಟ್ಟಿಬೆಳೆಸಿದರು. ಅಂದಿನ ಆ ಬಡತನ ಮತ್ತು ಸಂಕಷ್ಟದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳೇ ಇಂದು ಭಾರತವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಲು ಬಲವಾದ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿವೆ.

ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತವು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು “ಸೊನೆ ಕಿದಿಯಾ” (ಬಂಗಾರದ ಹಕ್ಕಿ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಧುನಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಚೀನ ವಿದೇಶಿ ಯಾತ್ರಿಕರ ಬರವಣಿಗೆಗಳು ಭಾರತದ ಈ ಆರ್ಥಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ.
ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳೊಂದಿಗಿನ ಅದರ ವ್ಯಾಪಾರ ಜಾಲದ ಕುರಿತು ವಿವರವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ:

೧. ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತವು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ದೇಶವಾಗಿತ್ತೇ?
ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಹೌದು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾದ ಅಂಗಸ್ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ (Angus Maddison) ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧ ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೦೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಜಿಡಿಪಿಯಲ್ಲಿ (Global GDP) ಭಾರತದ ಪಾಲು ಸುಮಾರು ೨೫% ರಿಂದ ೩೦% ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಅಂದರೆ, ಇಡೀ ವಿಶ್ವದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನ ಕಾಲು ಭಾಗಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲು ಭಾರತದ ಒಡಲಲ್ಲಿತ್ತು.

ಮೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಕಾಲ: ಮೌರ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೪ ರಿಂದ ೨ನೇ ಶತಮಾನ) ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಆಡಳಿತ, ತೆರಿಗೆ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ನಾಣ್ಯ ಪದ್ಧತಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ತದನಂತರ ಗುಪ್ತರ ಕಾಲವನ್ನು (ಕ್ರಿ.ಶ. ೪ ರಿಂದ ೬ನೇ ಶತಮಾನ) ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ “ಸುವರ್ಣ ಯುಗ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಲೆ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ದೆಹಲಿಯ ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿಯದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸ್ತಂಭ) ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದವು.
೨. ವಿದೇಶಗಳ ಜತೆಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧ ಹೇಗಿತ್ತು?
ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತವು ಕೇವಲ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರದೆ, ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಾಗರಿಕತೆಗಳೊಂದಿಗೆ (ರೋಮ್, ಗ್ರೀಸ್, ಮೆಸೊಪಟೇಮಿಯಾ, ಚೀನಾ, ಪರ್ಷಿಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ-ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ) ಅತ್ಯಂತ ಬಿಗಿಯಾದ ಹಾಗೂ ಬಲವಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.

ಭಾರತವು ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಭೂಮಾರ್ಗಗಳ (Silk Road & Maritime Routes) ಮೂಲಕ ಜಾಗತಿಕ ವಾಣಿಜ್ಯದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು:

ಇಂಡೋ-ರೋಮನ್ ವ್ಯಾಪಾರ (Indo-Roman Trade): ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨ ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. ೨ ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಭಾರತ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನಡುವೆ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ನಡೆಯಿತು. ರೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅರಸರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತರು ಭಾರತದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ದಾಸರಾಗಿದ್ದರು.
ಪ್ರಮುಖ ರಫ್ತು ವಸ್ತುಗಳು: ಭಾರತದಿಂದ ರೋಮ್ ಮತ್ತು ಇ Aಸಿಯಾದ ಇತರ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ವಸ್ತುಗಳು ರಫ್ತುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು:

ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳು: ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೇರಳದ ಕರಿಮೆಣಸು (“ಕಪ್ಪು ಚಿನ್ನ”), ಏಲಕ್ಕಿ, ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ ಮತ್ತು ಅರಿಶಿನ.

ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಜವಳಿ: ಡಾಕಾದ ಮಸ್ಲಿನ್ (Muslin) ಬಟ್ಟೆ, ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ರೇಷ್ಮೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಬೇಡಿಕೆಯಿತ್ತು.

ರತ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳು: ವಜ್ರ, ಮುತ್ತು, ಪಚ್ಚೆ (Emeralds), ನೀಲಮಣಿ ಹಾಗೂ ಹವಳಗಳು ಭಾರತದಿಂದ ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು.

ಔಷಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು: ಚಂದನ ಮರ, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವೇದ ಮೂಲಿಕೆಗಳು.

ರೋಮನ್ ಚಿನ್ನದ ಹೊಳೆ (Drain of Wealth to India): ರೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಸ್ತುಗಳ ಆಮದು ಪ್ರಮಾಣ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, ರಫ್ತು ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ರೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಬೊಕ್ಕಸದಿಂದ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿ ನಾಣ್ಯಗಳು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹರಿದುಬಂದವು. ರೋಮನ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ‘ಪ್ಲಿನಿ ದಿ ಎಲ್ಡರ್’ (Plini the Elder) ಎಂಬಾತ ತನ್ನ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ರೋಮ್ ದೇಶದ ಸಂಪುತವೆಲ್ಲಾ ಐಷಾರಾಮಿ ವಸ್ತುಗಳಿಗಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದನು.

೩. ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಚೀನ ವ್ಯಾಪಾರ ಬಂದರುಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳು
ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಬಂದರುಗಳು ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು:

ಮುಜிரிಸ್ (Muziris – ಕೇರಳ): ರೋಮನ್ ವರ್ತಕರು ಮತ್ತು ಯವನರು ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದು ಕರಿಮೆಣಸು ಹಾಗೂ ಮಸಾಲೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಇದಾಗಿತ್ತು. (ಇತ್ತೀಚಿನ ಪುರಾತತ್ವ ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಪಟ್ಟಣಂ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಇದರ ಕುರುಹುಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ).

ಬರಿಗಾಜಾ (Barygaza / Broach – ಗುಜರಾತ್): ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು.

ಅರಿಕಮೇಡು (Arikamedu – ಪುದುಚೇರಿ ಹತ್ತಿರ): ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ರೋಮನ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಬಂದರು. ಇಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ ಮಡಿಕೆಗಳು (Amphorae) ಮತ್ತು ಗಾಜಿನ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ.

೪. ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣಗಳೇನು?
ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಗ್ರಾಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ: ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬು ಕೃಷಿಯಾಗಿತ್ತು. ಫಲವತ್ತಾದ ನದಿ ಕಣಿವೆಗಳು (ಗಂಗಾ, ಕಾವೇರಿ, ನರ್ಮದಾ ಇತ್ಯಾದಿ) ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಉತ್ತಮ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು.

ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Guilds / Shrenis): ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮಿಗಳು, ವರ್ತಕರು ಮತ್ತು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು “ಶ್ರೇಣಿ” ಎಂಬ ಬಲವಾದ ಸಂಘಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇವು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಸಾಲ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು.

ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೌಶಲ್ಯ: ಭಾರತೀಯರು ಕೇವಲ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಿದ್ಧ ಉಡುಪುಗಳು, ಉಕ್ಕು (Wootz Steel – ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಡಮಾಸ್ಕಸ್ ಕತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಉಕ್ಕು ಭಾರತದಿಂದ ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು), ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಮಾರುತ್ತಿದ್ದರು.
ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತವು ಕೇವಲ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೇಶವಾಗಿರದೆ, ಜಾಗತಿಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮುಂಚೂಣಿ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ವಿಶ್ವದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಯ ವರ್ತಕರು ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲು ಸಾಲುಗಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತು, ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಿದ್ದ ಮನ್ನಣೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನೀತಿಯೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತವನ್ನು ಅಂದಿನ ಜಗತ್ತಿನ “ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ದೇಶ”ವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿತ್ತು.

ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ: ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಮಾದರಿಗಳು ಹಾಗೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು
ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡು ದೈತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು. ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು ದಶಕಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದರೂ, ಅವು ಅನುಸರಿಸಿದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಮಾದರಿ (Economic Growth Models) ಮತ್ತು ದಾರಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ.

೧. ಚೀನಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಮಾದರಿ: “ವಿಶ್ವದ ಕಾರ್ಖಾನೆ” (Export & Manufacturing-Led Growth)
ಚೀನಾ 1978 ರ ನಂತರ ಡೆಂಗ್ ಕ್ಸಿಯಾವೋಪಿಂಗ್ (Deng Xiaoping) ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು (Market Reforms) ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.
ಉತ್ಪಾದನಾ ಆಧಾರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ (Manufacturing-Led): ಚೀನಾ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಮಟ್ಟದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಭಾರಿ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಅಗ್ಗದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, “ವಿಶ್ವದ ಕಾರ್ಖಾನೆ” (Factory of the World) ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು.

ರಫ್ತು ಆಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆ (Export-Oriented): ದೇಶದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ವೈದೇಶಿಕ ವಿನಿಮಯ ಶೇಖರಿಸಿತು.

ಸರ್ಕಾರ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಬಂಡವಾಳ (State-Directed Capitalism): ಬಂದರುಗಳು, ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲುಗಳು, ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇಗಳು ಹಾಗೂ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಸರ್ಕಾರ ನೇರವಾಗಿ ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿತು.

ಅಧಿಕೃತ ಶ್ರಮಶಕ್ತಿ ದಕ್ಷತೆ: ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

೨. ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಮಾದರಿ: “ಸೇವಾ ವಲಯ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಬಳಕೆ” (Services & Domestic Consumption-Led Growth)
ಭಾರತವು 1991 ರ ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣದ (LPG Reforms) ನಂತರ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಥವನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿತು.

ಸೇವಾ ವಲಯದ ನಾಯಕತ್ವ (Services-Led): ಭಾರತವು ನೇರವಾಗಿ ಕೃಷಿಯಿಂದ ಸೇವಾ ವಲಯಕ್ಕೆ (IT, ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್, ಬಿಪಿಒ, ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮಾ) ಭಾರಿ ಜಿಗಿತ ಕಂಡಿತು. ಚೀನಾದಂತೆ ಜಿಡಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯ ಮೊದಲು ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ.

ಆಂತರಿಕ ಬಳಕೆ ಆಧಾರಿತ (Domestic Consumption-Driven): ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ರಫ್ತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತನ್ನದೇ 140 ಕೋಟಿ ಜನರ ಆಂತರಿಕ ಬೇಡಿಕೆ (Domestic Demand) ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಪಾತ್ರ: ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳು, ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ (Entrepreneurship) ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳು ಭಾರತದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಚಾಲಕ ಶಕ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ (Digital Public Infrastructure): UPI, ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಸೇವೆಗಳು ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಹೊಸ ವೇಗ ನೀಡಿವೆ.

೩. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಆರ್ಥಿಕ ಮಾದರಿಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು:
ಚೀನಾ ಮಾದರಿ:
ಉತ್ಪಾದನೆ (Manufacturing): ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್, ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು, ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್.
ಸರ್ಕಾರ ಆಧಾರಿತ: ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಕಠಿಣ ನಿಯಂತ್ರಣ.
ರಫ್ತು (Exports): ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು.
1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲೇ ಬೃಹತ್ ಭೌತಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ (ವೇಗದ ರೈಲು, ಬಂದರು) ನಿರ್ಮಾಣ.
ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ವಯಸ್ಸಾಗುತ್ತಿದೆ (Aging Population).

ಭಾರತದ ಮಾದರಿ:
ಸೇವೆಗಳು (Services): ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (IT), ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್, ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರ.
ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯ: ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಆಡಳಿತ.
ಆಂತರಿಕ ಬಳಕೆ (Domestic Demand): ಸ್ವದೇಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಗ್ರಾಹಕರ ಬೇಡಿಕೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭೌತಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕ್ರಾಂತಿ.
ಭಾರತವು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಯುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆ (Demographic Dividend) ಹೊಂದಿದೆ.

೪. ಭವಿಷ್ಯದ ಹಾದಿ: ಭಾರತದ ಮುಂದಿರುವ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳು
Make in India ಮತ್ತು PLI ಯೋಜನೆಗಳು: ಭಾರತವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೇವಾ ವಲಯದ ಜೊತೆಗೆ ಚೀನಾದಂತೆ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯದಲ್ಲೂ (Manufacturing) ಬಲಗೊಳ್ಳಲು Make in India ಮತ್ತು PLI (Production Linked Incentive) ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ.

ಜಾಗತಿಕ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿ (China+1 Strategy): ಪ್ರಪಂಚದ ಹಲವು ಕಂಪನಿಗಳು ಚೀನಾದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು “China+1” ನೀತಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು, ಭಾರತಕ್ಕೆ ಇದು ಬೃಹತ್ ಅವಕಾಶ ತಂದೊಡ್ಡಿದೆ.

ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ: ಯುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಮತ್ತು ಶ್ರಮ-ಆಧಾರಿತ (Skill/Labor Intensive) ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಚೀನಾ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತಿನ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿನ 2ನೇ ಬೃಹತ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದ್ದರೆ, ಭಾರತವು ತನ್ನ ಸೇವಾ ವಲಯ ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಆಂತರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬಲದಿಂದ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತವು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಎರಡನ್ನೂ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಜಿಗಿತವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಸಹಿಸದಿರುವ ಅಥವಾ ಆತಂಕ ಪಡುವ ದೇಶಗಳು ಇವೆಯೇ?
ಜಾಗತಿಕ ರಾಜಕೀಯ (Geopolitics) ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದೇಶಕ್ಕೂ ಶಾಶ್ವತ ಶತ್ರು ಅಥವಾ ಶಾಶ್ವತ ಮಿತ್ರರಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶವೂ ತನ್ನದೇ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಭೂ-ರಾಜಕೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು (Geopolitical & Economic Interests) ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತವು ಪ್ರಪಂಚದ ೩ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಾಗಿ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ತಡೆಯಲು ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ:
ಚೀನಾ (China):

ಆಧಿಪತ್ಯದ ಸ್ಪರ್ಧೆ: ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಚೀನಾ ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತವು ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ (Manufacturing) ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ (“China + 1 Strategy”) ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದು ಚೀನಾದ ಬೆದರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿ ಹಾಗೂ ಗಡಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು: ಭಾರತವು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ, ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್, ಐಟಿ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣಾ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಸಾಧಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಚೀನಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನೊಡ್ಡಿದೆ.
ಪಾಕಿಸ್ತಾನ (Pakistan):

ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಭಾವವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಕ್ಷಣಾ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಂದೆ ತಳ್ಳಿದೆ. ಭಾರತದ ಸ್ಥಿರತೆ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಮುನ್ನಡೆಯನ್ನು ಸಹಿಸದೆ ಗಡಿ ಅಸ್ಥಿರತೆಗೆ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಇದರ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವಾಗಿದೆ.
ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷ ಒತ್ತಡಗಳು (Western Pressures):

ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ದೇಶಗಳು ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮಿತ್ರನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೂ, ಭಾರತವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅವರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯನ್ನು (Strategic Autonomy) ಅನುಸರಿಸುವುದನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ರಷ್ಯಾದಿಂದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಖರೀದಿ) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಭಾರತವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಾಗ, ವಿವಿಧ ರೇಟಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ವರದಿಗಳು ಅಥವಾ ಪರಿಸರ ನೀತಿಗಳ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಆರ್ಥಿಕ/ಸಾಮಾಜಿಕ ಒತ್ತಡ ಹೇರುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
೨. ಭಾರತವನ್ನು ಕೇವಲ “ಮಾರುಕಟ್ಟೆ”ಯಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ಸರಿಯೇ?
ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಸರಿಯಲ್ಲ.

ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಭಾರತವನ್ನು ಕೇವಲ ೧೪೦ ಕೋಟಿ ಗ್ರಾಹಕರಿರುವ ಬೃಹತ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ (Consumer Market) ಎಂದಷ್ಟೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದವು. ತಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಭಾರತವನ್ನು ಒಂದು ಗ್ರಾಹಕ ದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.

ಆದರೆ, ಇಂದಿನ ಭಾರತವು ಕೇವಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ; ಅದರ ಸ್ವರೂಪ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ:
ಯಾಕೆ ಭಾರತವನ್ನು ಕೇವಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ತಪ್ಪು?
ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆಯ ಕೇಂದ್ರ (Innovation & Manufacturing Hub):

ಭಾರತವು ಈಗ ಕೇವಲ ವಿದೇಶಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ; “Make in India” ಮೂಲಕ ಐಫೋನ್, ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಜಗತ್ತಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.

ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ರಫ್ತು (Global Services & IT Leader):

ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚದ ದೈತ್ಯ ಕಂಪನಿಗಳ (Google, Microsoft, Apple ಇತ್ಯಾದಿ) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಯುವಕರ ಕೌಶಲ್ಯ ಹಾಗೂ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಕೆಪಾಬಿಲಿಟಿ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳು (GCC) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ (Digital Public Infrastructure):

ಭಾರತದ UPI (Unified Payments Interface), ಡಿಜಿಟಲ್ ಐಡೆಂಟಿಟಿ (Aadhaar) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇಂದು ಜಗತ್ತಿನ ಅನೇಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂದೆ ಬಂದಿವೆ. ಭಾರತವು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮಾರಾಟಗಾರನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾಗಿದೆ.

ಜಾಗತಿಕ ದಕ್ಷಿಣದ ಧ್ವನಿ (Voice of the Global South):

ಭಾರತವು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಹಾಗೂ ಏಷ್ಯಾದ ಬಡ/ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತಾ, ಜಾಗತಿಕ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ (G20, BRICS, UN) ವಿಶ್ವದ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿದೆ.
ಯಾವುದೇ ದೇಶವು ಬೆಳೆಯುವಾಗ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಈರ್ಷೆಗಳು ಸಹಜ. ಭಾರತವನ್ನು ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರುವ ‘ಮಾರುಕಟ್ಟೆ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದ ಜಗತ್ತಿಗೆ, ಭಾರತ ಇಂದು “ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ, ನಾಯಕತ್ವದ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಇಂಜಿನ್” ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ತನ್ನ ಆಂತರಿಕ ಬಲ, ಯುವಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ನೀತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಜರ್ಮನಿಯ ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ‘ಬರ್ಲಿನ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಡೈಲಾಗ್’ (Berlin Global Dialogue) ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ನಾಯಕರು ಹಾಗೂ ಜಾಗತಿಕ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಪಿಯೂಷ್ ಗೋಯಲ್ ಅವರು, ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರಸ್ನೇಹಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್ ದೇಶಗಳ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ತರಾಟೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.
ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯಕ್ಕೆ ಶ್ರೀಮಂತ ದೇಶಗಳೇ ಹೊಣೆ: “ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದು ನೀವೇ (ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರಿದ ದೇಶಗಳು). ಓಝೋನ್ ಪದರ ಹಾನಿಯಾಗಲು ಕಾರಣ ಯಾರು? ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾರ್ಬನ್ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದು ಯಾರು?” ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತ ದೇಶಗಳೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ನೇರವಾಗಿ ದೂರಿದರು.

ಭಾರತದ ಕಡಿಮೆ ಇಂಗಾಲದ ಕೊಡುಗೆ: ವಿಶ್ವದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಶೇಕಡಾ 17 ರಷ್ಟು ಪಾಲು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಜಾಗತಿಕ ಇಂಗಾಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕೊಡುಗೆ ಶೇಕಡಾ 3 ಕ್ಕಿಂತಳಿದು ಕಡಿಮೆ ಇದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.
ಹವಾಮಾನ ಹಣಕಾಸು (Climate Finance) ಭರವಸೆಯ ವೈಫಲ್ಯ: ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡುವುದಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದ ದೇಶಗಳು ನೀಡಿದ್ದ ಹವಾಮಾನ ಹಣಕಾಸಿನ ಭರವಸೆಗಳು ಈವರೆಗೂ ಈಡೇರಿಲ್ಲ. ದಶಕ ಕಳೆದರೂ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲವು ಕೇವಲ ಭರವಸೆಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದರು.

ಭಾರತದ ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ ಬದ್ಧತೆ: ಭಾರತವು ತನ್ನ 140 ಕೋಟಿ ಜನರ ಇಂಧನ ಹಾಗೂ ಆಹಾರದ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಲೇ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸ್ವಚ್ಛ ಇಂಧನ (Clean Energy) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಯುರೋಪಿನ ತೆರಿಗೆ ನೀತಿಗಳ ಎಚ್ಚರಿಕೆ: ಯುರೋಪ್ ದೇಶಗಳು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ‘ಕಾರ್ಬನ್ ಬಾರ್ಡರ್ ಅಡ್ಜಸ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಸಂ’ (CBAM) ನಂತಹ ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಆಮದು ಸುಂಕಗಳು ಮುಂದುವರಿದರೆ, ಅದರಿಂದ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲೇ ಜೀವನ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತಷ್ಟು ದುಬಾರಿಯಾಗಿ ಅವರೇ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದರು.